อาการ “ชาเท้า” ที่หลายคนมักมองข้าม อาจไม่ใช่เพียงแค่อาการเมื่อยล้าจากการนั่งทับหรือยืนนานเกินไป แต่คือสัญญาณของโรคร้ายแรงสำคัญที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง นั่นคือ ภาวะปลายประสาทเสื่อมจากเบาหวาน และ การกดทับเส้นประสาทจากกระดูกสันหลัง ที่แม้อาการจะจบลงที่ความรู้สึก “ชา” คล้ายกัน แต่สาเหตุและวิธีรักษากลับแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

ชาจาก “เบาหวาน” อาการชาคล้ายสวมถุงมือ–ถุงเท้า

นายแพทย์เมธี ภัคเวช แพทย์เฉพาะทางด้านกระดูกสันหลัง อธิบายว่า ผู้ป่วยเบาหวานจำนวนมากที่เผชิญภาวะเส้นประสาทส่วนปลายถูกทำลาย ทำให้เกิดอาการชาที่บริเวณปลายนิ้วมือและเท้า “ถ้าเป็นเบาหวาน อาการชามักจะมาเท่าๆ กันทั้งสองข้าง เหมือนกำลังใส่ถุงมือ-ถุงเท้าอยู่ตลอดเวลา”

ลักษณะเด่นของอาการชาจากเบาหวาน

• เริ่มจากปลายนิ้ว : อาการชาจะเริ่มที่ปลายนิ้วเท้าและปลายนิ้วมือทุกนิ้ว
• เป็นพร้อมกันทั้งสองข้าง : มักเป็นพร้อมกันทั้งสองข้างแบบสมมาตร
• ลักษณะคล้ายสวมถุงมือ-ถุงเท้า (Glove-and-stocking pattern) : อาการชาจะค่อยๆ ลามขึ้นมา
• อาการอื่นๆ ที่อาจพบร่วมด้วย : หากรุนแรง อาจมีอาการปวดแสบปวดร้อนร่วมด้วย

โดยข้อมูลการแพทย์ระบุว่า ผู้ป่วยเบาหวานกว่า 50% มีโอกาสเกิดภาวะปลายประสาทเสื่อม โดย “อาการชา” คือ หนึ่งในสัญญาณแรกที่พบ

ชาจาก “กระดูกสันหลัง” อาการชาตามแนวเส้นประสาท

ในขณะที่อาการชาจากโรคกระดูกสันหลัง มักมาจากการกดทับที่บริเวณรากประสาท เช่น หมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท หรือโพรงกระดูกสันหลังตีบ “อาการชาจากสันหลัง มักมาตามแนวเส้นประสาท เช่น ชาข้างเดียวพร้อมปวดร้าวลงขา ไม่ใช่ชาเท่ากันทั้งสองข้าง” นายแพทย์เมธี อธิบาย

ลักษณะเด่นของอาการชาจากกระดูกสันหลัง

• ชาเป็น “แนวเส้น”  อาการชาจะลามจากเอวหรือสะโพกลงไปที่ขา
• มักเกิดข้างเดียว อาการมักเกิดเพียงข้างเดียว ไม่สมมาตร
• อาการอื่นๆ ที่อาจพบร่วมด้วย มักมีอาการปวดหลังหรือปวดร้าวลงขาร่วมด้วย
• อาการที่บ่งบอกความรุนแรง หากอาการรุนแรง อาจทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือสูญเสียการควบคุมการขับถ่าย

ทำไมเราต้องแยกให้ออก?

เพราะการรักษาที่ถูกต้องขึ้นอยู่กับสาเหตุ

• ชาจาก “เบาหวาน” : การรักษาต้องเน้นการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดอย่างเข้มงวด
• ชาจาก “กระดูกสันหลัง” : การรักษาต้องเน้นลดการกดทับเส้นประสาท ไม่ว่าจะเป็นด้วยการทำกายภาพบำบัด การใช้ยา หรือการผ่าตัดในกรณีที่รุนแรง

ซึ่งทั้งสองสาเหตุหากละเลย อาการชาอาจลุกลามจนนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น แผลที่เท้าเรื้อรังในผู้ป่วยเบาหวาน หรือภาวะอ่อนแรงและอัมพาตในผู้ป่วยกระดูกสันหลัง

แม้อาการชาเท้าจะดูเล็กน้อย แต่แท้จริง คือ “สัญญาณเตือนของโรค” ที่ร่างกายส่งออกมา การสังเกตให้ละเอียดและเข้าพบแพทย์เฉพาะทางโดยตรงตั้งแต่เนิ่นๆ จึงเป็นหนทางที่ปลอดภัยที่สุดเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีในระยะยาว