การนวดผ่อนคลายที่กำลังได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งในรูปแบบแผนไทย แผนปัจจุบัน หรือแม้แต่นวดตามบ้านโดยหมอนวดอิสระ กลับมีสิ่งที่หลายคนอาจไม่ตระหนักคือ "อันตรายที่ซ่อนอยู่ในท่าดัด บิด และกระชาก" ที่อาจทำร้ายกระดูกสันหลังอย่างถาวร

นพ.เมธี ภัคเวช  แพทย์เฉพาะทางศัลยศาสตร์กระดูกสันหลัง ให้ข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับอันตรายที่อาจเกิดขึ้นจากการนวดผิดวิธี ซึ่งพบได้มากขึ้นในปัจจุบัน โดยเฉพาะในกลุ่มคนที่นิยมใช้บริการนวดเพื่อหวังคลายอาการเมื่อยล้า

บิดคอ ดัดหลัง ไม่ใช่การรักษา แต่คือความเสี่ยง

แรงบิดหรือแรงดัดที่เกิดขึ้นระหว่างการนวด ไม่ว่าจะโดยมือ เท้า หรือการใช้ตัวโน้มตัวลงไป หากผิดทิศทางหรือไม่เหมาะสมกับสภาพร่างกายของผู้รับนวด อาจนำไปสู่การฉีกขาดของหมอนรองกระดูก หรือทำให้ข้อต่อเล็ก ๆ ในกระดูกสันหลังเคลื่อนตัวผิดตำแหน่งได้

กระดูกสันหลังเป็นโครงสร้างหลักที่ประกอบด้วยกระดูก ข้อต่อ หมอนรองกระดูก เส้นประสาท และหลอดเลือดจำนวนมาก หากเกิดแรงกระแทกหรือแรงบิดในองศาที่ไม่ปลอดภัย อาจก่อให้เกิดอาการบาดเจ็บเฉียบพลัน เช่น หมอนรองกระดูกเคลื่อน เส้นประสาทถูกกดทับ หรือแม้แต่เส้นเลือดในสมองบางจุดฉีกขาดในกรณีที่มีการบิดคออย่างรุนแรง 

นวดผิดเสี่ยงเร่ง “กระดูกสันหลังเสื่อม” ก่อนวัย

“แรงกดที่ไม่เหมาะสมซ้ำ ๆ โดยเฉพาะในท่านวดที่ผิดหลักกายวิภาค จะไปเร่งการสึกหรอของข้อต่อและหมอนรองกระดูก ทำให้เกิดภาวะกระดูกสันหลังเสื่อมเร็วกว่าปกติ”  นพ.เมธีกล่าว

โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ที่มีภาวะข้อเสื่อมอยู่แล้ว หรือมีแนวโน้มเสี่ยง เช่น อายุเกิน 40 ปี มีพฤติกรรมทำงานนั่งนาน ยกของหนัก หรือมีโรคกระดูกบางร่วมด้วย การรับแรงดัดหรือบิดอย่างต่อเนื่อง จะยิ่งซ้ำเติมภาวะเสื่อมของกระดูกสันหลังในระยะยาว

ข้อควรระวังก่อนเข้ารับบริการนวด

ตรวจสอบให้แน่ใจว่าเป็นผู้ให้บริการที่มีใบรับรองหรือผ่านการอบรมตามมาตรฐานจากกระทรวงสาธารณสุขหลีกเลี่ยงการนวดแบบบิดคอหรือกระแทกหลัง หากมีอาการปวดร้าว ชา อ่อนแรง หรือเคยมีประวัติเคลื่อนของหมอนรองกระดูก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวเกี่ยวกับกระดูก ข้อ หรือหลอดเลือด ควรหลีกเลี่ยงการนวดแบบลงน้ำหนักหรือดัดตัว

อาการผิดปกติที่ควรรีบพบแพทย์หลังการนวด

“หากมีอาการปวดร้าวลงแขน ขา กล้ามเนื้ออ่อนแรง รู้สึกชาหรือเดินลำบากหลังการนวด ควรเข้ารับการตรวจทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของการกดทับเส้นประสาทหรือหมอนรองกระดูกฉีก”  

นอกจากนี้อาการเวียนศีรษะ มึนงง หรือคลื่นไส้หลังการบิดคอก็เป็นอาการที่ไม่ควรละเลย เพราะอาจเกี่ยวข้องกับการไหลเวียนของเลือดไปยังสมอง ดังนั้นหากมีอาการปวดเมื่อย แนะนำใช้วิธีที่ปลอดภัยและได้ผล แทนที่จะพึ่งการนวดรุนแรง คุณหมอแนะนำวิธีง่าย ๆ ที่สามารถทำได้เองที่บ้านเพื่อคลายอาการเมื่อยล้า และลดแรงตึงกล้ามเนื้อดังนี้ 

ท่ายืดกล้ามเนื้อที่ปลอดภัย 

ท่าที่ 1 ยืดคอด้านข้าง - นั่งตรง เอียงศีรษะไปด้านข้างจนรู้สึกตึง ค้างไว้ 10 วินาที

ท่าที่ 2 Cat-Cow - คลานสี่ขา โค้งและแอ่นหลังช้า ๆ สลับกัน 10 ครั้ง

ท่าที่ 3 กอดเข่า - นอนหงาย กอดเข่าข้างหนึ่งเข้าหาหน้าอก ค้างไว้ 10 วินาที สลับข้าง

ความเข้าใจที่ถูกต้อง คือการป้องกันที่ดีที่สุด

ด้วยหตุนี้เราจึงไม่ควรเสี่ยงกับการนวดแบบที่ไม่มีพื้นฐานทางวิชาการรองรับ เพราะเมื่อกระดูกสันหลังเสียหายแล้ว การรักษาอาจใช้เวลานานหรือไม่สามารถฟื้นตัวได้เต็มร้อย รุนแรงสุดอาจถึงขั้นพิการได้ ดังนั้นทุกคนจึงควรเลือกแนวทางดูแลร่างกายที่ปลอดภัย และมีหลักฐานทางการแพทย์รองรับย่อมเป็นสิ่งที่ปลอดภัยต่อสุขภาพกระดูกสันหลังของเราที่สุด